Farmasotik Kimya Anabilim Dalı

GENEL TANITIM

Farmasötik Kimya, eczacılık eğitiminin mesleki işlevselliğine önemli katkılarda bulunan ve Meslek Bilimleri Bölümü içinde yer alan bir bilim alanıdır. Teknolojik gelişmelerle birlikte, Farmasötik Kimya ilaç olma niteliğine sahip olabilecek biyoaktif molekülleri tasarlayan, sentezleyen ve bu moleküllerin canlı organizmaların çeşitli yolaklarında etkilerini irdeleyen ve farklı bilimsel alanları birbirine bağlayan bir köprü haline gelmiştir.

Ülkemizde bu isimle uzun yıllardan beri kullanılmasına karşın, uluslararası bilimsel platformda Medisinal Kimya olarak da bilinmektedir.

Biz, her iki başlığı zaman zaman birbirinden ayrı ve/veya birlikte kullanacağız. Avrupa Medisinal Kimya Federasyonu (EFMC) bu bilim alanının tanımlanmasında, lisans öğrencilerinden profesörlere kadar hem akademi hem de endüstrideki araştırmacıların hemfikir olduğu tanımlamayı şu şekilde yapmaktadır.

“Karşılanmamış tıbbi ihtiyaçları karşılamak için biyolojik olarak aktif ilaç adayı olabilecek moleküllerin tasarımı, sentezi ve biyolojik etki çalışmaları”

Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi olarak, akademik kadromuz özellikle uluslararası anlaşılabilirliğine yönelik olan bu bilim dalının dinamizmiyle, araştırmacı niteliğine sahip olmak isteyen öğrencilerin proje temelli çalışmalar üretmesiyle, araştırma-geliştirme (AR-GE) anlayışına sahip, ezbercilikten uzak ve mesleki ögelere adaptasyon bilinciyle öğrenme kapsamında, bu alanda çalışacakları uluslararası araştırmacı yapılanmasına hazırlayacağız.

Farmasötik ve Medisinal Kimyanın araştırma alanları ve hedeflerinin en önemlilerinden bir kısmını aşağıdaki başlıklar altında ele alabiliriz;

İlaç Keşfi: Çeşitli hastalıklara yönelik ilaç moleküllerinin keşfedilmesi Farmasötik Kimyanın çok önemli bir çalışma alanıdır. Bu alanda araştırmaya yönelik projeler hazırlanarak araştırmacıların uzun bir süreçte ilaç adayı olabilecek yeni molekülleri tasarlaması gerçekleştirilmektedir. Amacımıza yönelik olarak belirlenen hedefleri tartışırken, AKILLI İLAÇ tasarımı ve geliştirilmesinde bilim insanlarının moleküler şablonları farklı yaklaşımlarla manipüle etmeye ve bunun sonucunda ortaya çıkan biyolojik etkileri gözlemleyerek ve bazı yöntemleri teknolojinin elverdiği düzeyde kullanarak biyolojik ortamı tanımlamak göz önüne alınır.

Potansiyel ilaç adayı olabilecek moleküllere yönelik bilgi birikimimiz sadece küçük moleküllere yönelik değildir. Çeşitli proteinler ve antikor-molekül konjügatları da biyoteknolojik olarak geliştirilen ve ilaç keşfine yönelik gruplar içinde yer alırlar. Dolayısıyla, bütün bu moleküllerin AKILLI İLAÇ tasarımına yönlendirilmesi, Farmasötik ve Medisinal Kimyanın en önemli alanıdır. Tabi ki, bitkisel ve hayvansal kökenli doğal moleküllerin manipülasyonu da AKILLI İLAÇ TASARIMI için büyük bir potansiyel kaynağı oluşturmaktadır.

Yapay Zeka: Farmasötik ve Medisinal Kimya, AKILLI İLAÇ MOLEKÜLÜ TASARIMI için en yeni teknolojileri kullanmayı ve modern dünya ile özdeşleşmeyi hedefleyen sistemleri kullanmaktadır. Bunların başında YAPAY ZEKA ALGORİTMALARI gelmektedir. Farmasötik ve Medisinal Kimya açısından biliyoruz ki, tüm canlılar çoğunlukla organik moleküllerden oluşmuşlardır. Örneğin, saç tellerimiz bir proteindir. Bu küçük bilginin kapsadığı alan o kadar geniştir ki, dışardan alınan ilaç molekülleri biyolojik etkilerini gösterebilmeleri için vücudumuzda mutlaka proteinlerin de dahil olduğu biyolojik sistemlerle etkileşme içine girerler. Buna, besinlerle alınan molekülleri de ekleyebiliriz.

Yapay zeka, bize protein-molekül davranışlarını çok daha akılcı bir yolla açıklayabilmemize fırsat tanımaktadır. Son yıllarda tüm dünyada giderek artan en büyük eğilimlerden biri de KİŞİSELLEŞTİRİLMİŞ İLAÇ Tedavisidir (Precision medicine – Personalized medicine).  Bu konuya yönelik önemli yatırımlar ve dikkat çekici araştırmalar yapılmaya başlamıştır. Yapay zeka kullanımı da bu çalışmaların gelecek vaat eden en önemli ögelerinden biridir. Toplumlardaki farklı gen profilleri, genlerin kodladığı proteinlerin moleküllerle etkileşmesini kısıtlamaktadır. Çünkü, aynı hastalık için dahi olsa, genlerdeki farklılaşma (mutasyon) ilgili proteinin de mutasyona uğramasına neden olmaktadır. Bunun için o proteinin yapısı üzerinden kişiye özgü yeni bir ilaç molekülü tasarlanmak ve geliştirmek gerekmektedir. TÜM DÜNYA BU KONUYA ODAKLANMIŞ ve DÜNYA İLAÇ ENDÜSTRİSİ, özellikle yapay zeka kullanarak kişiselleştirilmiş ilaç tasarımına büyük finans ayırmaktadır.

Aşağıda, Farmasötik ve Medisinal Kimyaya yönelik linkler, daha ayrıntılı olarak verilmiştir. Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi olarak YENİ İLAÇ MOLEKÜLÜ KEŞFİNE yönelik olarak YAPAY ZEKA uygulamalarını başlatmış bulunuyoruz.

Özetle Farmasötik Kimyanın sac ayağı; Yapay zeka – Yeni ilaç keşfi – İnsan sağlığı

 

Kaynaklar:

  1. Personalized Medicine and Medicinal Chemistry: Toward a Legal Framework in the European Union, Curr Top Med Chem.2018;18(25):2165-2173. doi: 10.2174/1568026619666181120144213.
  1. Drug development in the era of precision medicine, Nat Rev Drug Discov. 2018 Mar; 17(3): 183–196. doi: 10.1038/nrd.2017.226
  2. https://www.florence.com.tr/kisisellestirilmis-tedavi-personalized-medicine